• Document: Diep in de stilte. Bij het gedicht Ontkomen van Ida Gerhardt DOSSIER STILTE SPREEKT. Rien van den Heuvel osb ONTKOMEN
  • Size: 1.31 MB
  • Uploaded: 2018-11-27 22:19:42
  • Status: Successfully converted


Some snippets from your converted document:

D O SS IER STILTE SPREEKT ‘Diep in de stilte’ Bij het gedicht ‘Ontkomen’ van Ida Gerhardt 22 Rien van den Heuvel osb de kovel Het gebeurt niet vaak dat iemand zo over de stilte spreekt dat die stilte vol- ledig wordt gerespecteerd, om zo te zeggen wordt opgeroepen. Maar als het gebeurt, dan is het een zegen. Het gedicht ‘Ontkomen’ van Ida Gerhardt is daar een treffend voorbeeld van. Het vers maakt voelbaar wat stilte is en wat stilte doet, met geen woord teveel. Het gedicht ‘Ontkomen’ staat in de bundel De zomen van het licht (1983) en is dus een van de latere vruchten van een uitzonderlijk dichterschap. Het vers laat zich lezen als een uitnodiging tot stilte. Het is geen oproep tot stilte – dat zou al een aantasting van die stilte zijn – maar een eenvoudige weergave van wat in de stilte kan plaatsvinden: een vrij worden. De titel ‘Ontkomen’ duidt daar op. Ieder die oren heeft, wordt door de stem van het vers uitgenodigd om zelf de ervaring van de stilte op te doen. Diep in de stilte – en vrij geraakt, ONTKOMEN zoals een vis zoals een vis zwaarteloos vaart met vinnen en staart, Diep in de stilte binnengedaald – voelend wat water en koelte is. zoals een vis zoals een vis Diep in de stilte eenkennig gewend binnen het water ademhaalt, – zoals de vis water dat adem en aanvang is. zoals de vis enkel kent zíjn element – kennend de Ene die was en is. © foto: Guido Vanhercke. 23 de kovel Het gedicht handelt over de stilte. De drie strofen hebben dezelfde aanhef: Diep in de stilte. Die herhaling laat geen twijfel: wij worden verwezen naar de stilte, worden er met nadruk naar verwezen. Dáár heeft het zich voorgedaan, in de stilte. Niet ergens anders. Daar heeft zich dat opmerkelijke voltrokken, daar kon het zich voltrekken, die vrijwording waar iedereen naar verlangt, waar mensen kosten noch moeite voor sparen, waar ze grote tochten voor ondernemen. Vlak- bij, in de stilte heeft het plaats gevonden. Daar is een mens herboren. De dichter spreekt uit eigen ervaring, maar noemt zichzelf niet. Het woordje ‘ik’ is vermeden. Terecht. Want hoewel zeer persoonlijk, is de ervaring niet exclusief. Ze kan worden beleefd door ieder die het aandurft diep in de stilte binnen te gaan. De langste reis Over welke stilte gaat het? Over de uiterlijke stilte of over de innerlijke? Over de stilte als sfeer om ons heen of over de stilte binnen in onszelf? Over beide, denk ik. De stilte wordt aangeduid als een ruimte waarin je kunt binnengaan. Dat veronderstelt dat je de plekken achter je laat waar geen stilte is. Je ver- plaatst je. Je trekt weg uit het lawaai en het rumoer van de drukte. De dichter zegt echter niet alleen dat je in de stilte binnengaat. Ze zegt dat je er binnen- daalt. Je moet afdalen om er binnen te gaan. De stilte is maar echt te vinden als je afdaalt in je eigen innerlijk. Dat innerlijk stellen we ons voor als diep in ons binnenste verborgen. En het is ermee zoals Hammarskjöld schreef: “De langste reis is de reis naar binnen. Wie zijn lot gekozen heeft, de tocht begon- nen is naar zijn eigen bodem (is er een bodem?), nog midden onder u staat hij al buiten het leven.” (Merkstenen, blz. 72) Innerlijke en uiterlijke stilte gaan samen. Het gaat om de diepte van de stilte, die uiteindelijk Gods stilte blijkt. Dat geeft de dichter in de laatste regel te ver- staan: je vindt er de Ene die was en is. De stilte wordt hier niet beschreven als een toestand, als statische gegevenheid. Er gebeurt iets in die stilte. De stilte doet een mens iets. De drie strofen beschrij- ven de drie fasen van dit gebeuren. De eerste strofe spreekt van het binnengaan in de stilte, het erin onderge- dompeld worden, en de merkwaardige gewaarwording dat je er kunt ademha- len. En meer dan dat, je raakt er vrij. Over die vrijheid vertelt de tweede strofe. De zwaartekracht die je aan de aarde gebonden hield, is in de stilte weggevallen. Je kunt er je frank en vrij in bewegen. Er is niets dat je belem- mert. Je komt eindelijk tot jezelf. Je bent in staat je bes

Recently converted files (publicly available):