• Document: Michał Banaś DUALIZM EGZEKUTYWY JAKO ZAGROŻENIE DLA PROCESU DEMOKRATYZACJI RZECZYWISTOŚĆ CZY IMAGINACJA?
  • Size: 557.52 KB
  • Uploaded: 2018-12-08 11:30:51
  • Status: Successfully converted


Some snippets from your converted document:

Dualizm egzekutywy jako zagrożenie dla procesu demokratyzacji ... 25 „Polityka i Społeczeństwo” 2(12) / 2014 ARTYKUŁY Michał Banaś DUALIZM EGZEKUTYWY JAKO ZAGROŻENIE DLA PROCESU DEMOKRATYZACJI – RZECZYWISTOŚĆ CZY IMAGINACJA? Wstęp Postkomunizm to określenie fazy rozwoju politycznego, która roz- poczyna się wraz z upadkiem reżimu komunistycznego (Antoszewski 2004: 324). Przyjmuje się, że są w niej obecnie wszystkie kraje Europy i Eurazji, które albo należały do byłego bloku wschodniego, albo stano- wiły integralną część Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ibidem). Na przełomie lat 80. i 90. ubiegłego wieku państwa te rozpo- częły proces demokratyzacji. Jednym z najważniejszych i zarazem naj- trudniejszych dylematów, przed jakim stanęli decydenci tych państw, był wybór nowego systemu rządów. W latach 1989–1991 trzynaście z państw wyżej wspomnianej grupy zdecydowało się na zaadaptowanie reżimu opartego na dualizmie egzekutywy, w którym władza wykonawcza sprawowana jest jednocześnie przez prezydenta wybieranego w głoso- waniu powszechnym i premiera oraz rząd odpowiedzialnymi przed legis- latywą1. Warto wspomnieć, że ogólnie w okresie od 1989 do 2012 r. taką konstrukcję systemu rządów przyjęło łącznie 20 państw z grupy postko- munistycznych krajów Europy i Eurazji. Ich wybór był wielokrotnie komentowany przez ekspertów z dziedziny systemów politycznych, przede wszystkim pod kątem wpływu tej konstrukcji na efektywność procesu demokratyzacji, w którym to owe państwa od 1989 r. znajdowa- ły się lub wciąż się znajdują.  Instytut Politologii, Wydział Nauk Społecznych, Uniwersytet Wrocławski, ul. Ko- szarowa 3, 50-320 Wrocław, e-mail: michal.banas@uni.wroc.pl 1 Niektórzy badacze taką konstrukcję systemu rządów skłonni są określać mianem semiprezydencjalizmu (zob. Elgie 1999: 13). Należy jednak zaznaczyć, iż wielu autorów nie zgadza się z tym stanowiskiem, podkreślając, iż tak nazwany system rządów charak- teryzuje nie tylko dualna egzekutywa, lecz m.in. znaczne uprawnienia głowy państwa (zob. m.in. Duverger 1980: 166; Sartori 1997: 131–132; Antoszewski 2008: 320). 26 MICHAŁ BANAŚ Dualizm egzekutywy jako źródło zagrożeń Decydenci z postkomunistycznych krajów Europy i Eurazji zdecy- dowali się na ukonstytuowanie dualnej władzy wykonawczej z po- wszechnie wybieranym prezydentem pomimo tego, iż wielu ekspertów odradzało im ten krok. Formułowano wówczas wiele argumentów przeciwko wyborowi tak skonstruowanego systemu rządów podczas trudnego i skomplikowanego procesu transformacji demokratycznej. Generalnie można wyróżnić co najmniej sześć głównych problemów związanych z dualną władzą wykonawczą, które stanowią najpoważ- niejsze powody, dla których taki system nie jest polecany rodzącym się demokracjom. Po pierwsze, powszechny i bezpośredni wybór prezydenta może prowadzić do personalizacji polityki i może ośmielić głowę państwa do lekceważenia litery prawa oraz postępowania w sposób niepraworządny, gdyż ze względu na silną legitymację osoba na tym stanowisku może czuć się ważniejsza od innych graczy politycznych i może lokować sie- bie ponad normalnym procesem politycznym (Elgie 2007: 56). Po drugie, ponieważ władza wykonawcza jest w rękach zarówno pre- zydenta, jak i premiera, mogą pojawiać się pomiędzy nimi walka o pry- mat i różnego rodzaju nieporozumienia, nawet jeżeli wywodzą się oni z tego samego obozu politycznego. Taka sytuacja może wywołać polity- kierstwo i intrygi, które mogą spowolnić proces decyzyjny i mogą również doprowadzić do realizacji dwóch rozbieżnych strategii politycz- nych aplikowanych przez oba centra władzy wykonawczej (Linz 1994: 55; Elgie 2007: 57). Po trzecie, dualizm egzekutywy wywołuje wiele nieścisłości w okre- ślaniu prawdziwego decydenta. Najbardziej jest to widoczne w zakresie polityki zagranicznej. Partnerzy zagraniczni kraju z dualną władzą wy- konawczą mogą czuć się zdezorientowani, gdy do końca nie wiadomo, kto jest w tym państwie głównie odpowiedzialny za relacje międzynaro- dowe. Taka sytuacja może osłabić pozycję kraju z takim systemem na arenie międzynarodowej, zakłócić prawidłową i sprawną realizację zało- żeń polityki zagranicznej i hamować zawieranie umów międzynarodo- wych z innymi krajami (Elgie 2007: 57). Po czwarte, istnienie dwóch centrów władzy wykonawczej może wywierać niszczący wpływ na relacje pomiędzy egzekutywą a armią. W reżimach opartych na dualnej egzekutywie z powszechnie wybiera- nym prezydentem można zazwyczaj zidentyfikować trzech, a nawet niekiedy czterech aktorów mających znaczący wpływ na zarządzanie Dualizm egzekutywy jako zagrożenie dla procesu demokratyzacji ... 27 ar

Recently converted files (publicly available):